۱. کلیات و هدف پروژه
پروژه «تامین خدمات نشتیابی از خطوط لوله گاز» یکی از پروژههای کلیدی در حوزه بهرهبرداری و ایمنی خطوط انتقال است. با توجه به گستردگی شبکه سراسری انتقال گاز ایران (بیش از ۴۰ هزار کیلومتر)، وجود نشتی در خطوط نه تنها باعث هدررفت سرمایه ملی (گاز) و کاهش راندمان انتقال میشود، بلکه تهدیدی جدی برای محیطزیست (انتشار گاز متان) و ایمنی مناطق مجاور (خطر انفجار) محسوب میشود. هدف اصلی، پایش دورهای، شناسایی دقیق نقاط نشتی (با تعیین ابعاد و دبی نشت) و ارائه گزارشهای اصلاحی به کارفرماست.
۲. کارفرما و پیمانکار (نقشها)
کارفرما (شرکت انتقال گاز ایران – IGTC): به عنوان متولی اصلی انتقال گاز خام و شیرین از پالایشگاهها به سراسر کشور، وظیفه نظارت بر سلامت خطوط بهرهبرداری شده را بر عهده دارد. این شرکت معمولاً این خدمات را به پیمانکاران معتمد و دارای تاییدیه صلاحیت از وزارت نفت واگذار میکند.
پیمانکار (شرکت اطلس افروز شرق): این شرکت به عنوان پیمانکار تخصصی در حوزه بازرسی فنی (NDT) و خدمات نفت و گاز فعالیت میکند. عقد این قرارداد نشاندهنده احراز صلاحیت این شرکت در زمینه تجهیزات پیشرفته نشتیابی (همچون دستگاههای اولتراسونیک، آشکارسازهای گازی قابل حمل و پهپادهای مجهز به سنسورهای متان) و نیروی انسانی ماهر (بازرسان سطح ۲ و ۳) است.
۳. محدوده و روشهای خدمات (شرح خدمات فنی)
با توجه به تاریخ شروع پروژه در آذر ۱۴۰۲ و رویه رایج در این قراردادها (معمولاً یکساله با قابلیت تمدید)، محدوده خدمات احتمالاً شامل یکی از مجتمعهای انتقال گاز (مثلاً منطقه ۱ تا ۹ انتقال گاز) یا یک مسیر مشخص از خطوط لوله میشود. روشهای مورد استفاده در این پروژه به طور معمول شامل موارد زیر است:
بازرسی زمینی (پیادهروی) با دستگاههای قابل حمل: استفاده از سنسورهای نیمههادی، مادونقرمز (IR) و اولتراسونیک برای تشخیص نشت در شیرآلات، اتصالات و خوردگیهای موضعی.
بازرسی هوایی با پهپاد (UAV): مجهز به دوربینهای تصویربرداری حرارتی و طیفسنج جذب لیزری (TDLAS) برای پایش سریع مسیرهای طولانی و مناطق صعبالعبور.
روشهای ردیاب گازی (Tracer Gas): در صورت نیاز، تزریق گاز نشانگر (مانند هلیوم یا هیدروژن) در برخی مقاطع برای تشخیص نشتیهای میکروسکوپی.
تحلیل دادههای عملیاتی: بررسی افت فشار، تغییرات دما و دبی در ایستگاههای تقلیل فشار (CGS) برای شناسایی مناطق مشکوک به نشتی.
۴. زمانبندی و وضعیت فعلی پروژه (برآورد)
تاریخ شروع: ۱۴۰۲/۰۹/۰۱ (مطابق با ۲۲ نوامبر ۲۰۲۳ میلادی).
وضعیت کنونی (بر اساس تاریخ امروز - خرداد ۱۴۰۵): حدود ۲ سال و ۶ ماه از شروع پروژه میگذرد. با توجه به اینکه این نوع قراردادهای خدماتی معمولاً بین ۱۲ تا ۲۴ ماهه هستند (با در نظر گرفتن بندهای تمدید یا اضافهکار)، به احتمال قوی پروژه در فاز پایانی اجرا قرار دارد و پیمانکار در حال جمعبندی گزارشات نهایی، نقشههای AS-BUILT مربوط به نقاط تعمیر شده و تحویل نتایج به مناطق دهگانه انتقال گاز است. در غیر این صورت، پروژه با تمدید قرارداد وارد فاز سالانه جدید شده است.
۵. اهمیت استراتژیک پروژه
اجرای این پروژه در بازه زمانی مذکور (پاییز و زمستان ۱۴۰۲ به بعد) از حساسیت بالایی برخوردار بوده است؛ زیرا فصل سرما مصادف با اوج مصرف گاز خانگی است و هرگونه توقف یا حادثه ناشی از نشتی میتواند شبکه توزیع را با اختلال مواجه کند. بنابراین، فعالیت نشتیابی در این برهه، نقشی حیاتی در پایداری شبکه سراسری و کاهش HSE (بهداشت، ایمنی و محیطزیست) ایفا کرده است.
